Bất bình đẳng giàu nghèo đang mất kiểm soát là gì?

Bất bình đẳng giàu nghèo đang mất kiểm soát không còn là khẩu hiệu chính trị hay cảm nhận xã hội, mà là một thực tế được thể hiện rất rõ bằng số liệu kinh tế.

Tổng tài sản của toàn bộ người dân Mỹ hiện vào khoảng 180 nghìn tỷ đô la. Trong số đó, riêng 10% người giàu nhất đã nắm gần 120 nghìn tỷ. Trong khi đó, 50% dân số – tương đương hơn 170 triệu người – chỉ chia nhau khoảng 4 nghìn tỷ.

Vấn đề không nằm ở người giàu, mà nằm ở hệ thống

Khi nói về bất bình đẳng giàu nghèo đang mất kiểm soát, điều quan trọng cần hiểu là đây không phải lời chỉ trích cá nhân người giàu. Phần lớn trong số họ là những người chăm chỉ, có năng lực và biết tận dụng hệ thống để tạo ra giá trị.

Vấn đề nằm ở chỗ: hệ thống kinh tế hiện tại cho phép tài sản tăng trưởng mạnh ở phía trên, nhưng gần như không tạo ra cơ chế phân bổ hợp lý cho phần còn lại của xã hội.

Kinh tế nhỏ giọt đã không hoạt động như kỳ vọng

Từ thập niên 1980, nhiều quốc gia áp dụng mô hình “kinh tế nhỏ giọt”, với niềm tin rằng khi người giàu giàu hơn, tiền sẽ dần chảy xuống tầng lớp trung lưu và lao động.

Nhưng thực tế cho thấy điều ngược lại. Tổng tài sản quốc gia tăng từ khoảng 50 nghìn tỷ lên 180 nghìn tỷ, tức tăng thêm 130 nghìn tỷ. Trong số đó, chỉ khoảng 2 nghìn tỷ đến được tay 50% dân số phía dưới.

128 nghìn tỷ còn lại gần như ở lại trong top 50%, và chủ yếu tập trung ở top 10%.

Vì sao tầng lớp trung lưu ngày càng kiệt sức?

Bất bình đẳng giàu nghèo đang mất kiểm soát khiến tầng lớp trung lưu rơi vào tình trạng đặc biệt nguy hiểm: thu nhập không tăng tương xứng, chi phí sống tăng liên tục, nhưng cơ hội tích lũy tài sản gần như không còn.

• Lương tăng chậm hơn giá nhà.
• Lương tăng chậm hơn chi phí y tế.
• Lương tăng chậm hơn học phí.
• Lương tăng chậm hơn lạm phát.

Kết quả là nhiều người làm việc cả đời nhưng vẫn không sở hữu nổi một căn nhà, không có quỹ hưu trí, và sống phụ thuộc vào nợ.

Nếu phân bổ lại 20% tài sản, điều gì sẽ xảy ra?

Giả sử trong vòng 50 năm, hệ thống kinh tế được điều chỉnh để 20% tài sản của top 10% được “chảy xuống” tầng lớp dưới thông qua tiền lương, cổ phần, giáo dục tài chính và cơ hội đầu tư.

Một người sở hữu 10 triệu đô sẽ còn 8 triệu. Một người có 100 triệu sẽ còn 80 triệu. Cuộc sống của họ gần như không thay đổi.

Nhưng 20 nghìn tỷ được đưa vào nhóm 50% dân số phía dưới sẽ làm thay đổi hoàn toàn cấu trúc xã hội: giảm nợ, tăng sở hữu tài sản, ổn định tâm lý và giảm xung đột kinh tế.

Nguy cơ lớn nhất: xã hội hai tầng

Bất bình đẳng giàu nghèo đang mất kiểm soát không chỉ là vấn đề tiền bạc, mà là vấn đề ổn định xã hội.

Một xã hội nơi 10% sống trong đầu tư, tài sản, cổ phiếu, còn 50% sống trong nợ, hóa đơn và lãi suất sẽ dần hình thành hai thế giới song song: một thế giới tích lũy và một thế giới sinh tồn.

Giải pháp không phải là đánh thuế người giàu

Giải pháp thực sự nằm ở việc:

• Tăng lương thực tế theo năng suất lao động.
• Mở rộng quyền sở hữu cổ phần cho người lao động.
• Giáo dục tài chính từ sớm.
• Tạo cơ hội đầu tư nhỏ lẻ cho người thu nhập trung bình.

Không phải lấy của người giàu, mà là thiết kế lại hệ thống để nhiều người có thể giàu lên.

Kết luận

Bất bình đẳng giàu nghèo đang mất kiểm soát là vấn đề cốt lõi của kinh tế hiện đại. Nếu không thay đổi cách phân phối giá trị, tăng trưởng kinh tế sẽ chỉ làm giàu cho thiểu số và tiếp tục bào mòn tầng lớp trung lưu.

Tham khảo thêm các phân tích kinh tế – tài chính tại tretoday.com và cộng đồng người Việt tại Mỹ trên raovathouston.com.

Có thể bạn quan tâm: Thư viện Hỏi đáp tài chính & cuộc sống tại Mỹ